Baş ağrısı tipleri nelerdir ve hangi tip baş ağrıları cerrahi tedavi gerektiren hastalıklarla ilişkilidir ?

Bu yazıda esas baş ağrısı tiplerinden ve beyin cerrahisi tedavisi gerektiren hastalıkların baş ağrısı bulgularından bahsetmek istedim. Baş ağrıları, ilksel (primer), ikincil (sekonder) ve kranyal nöraljiler olmak üzere üç ana kümeye ayrılırlar.

(1) İLKSEL (PRİMER) BAŞ AĞRILARI

Altta yatan öteki bir hastalıkla alakalı olmayan ve nedeni tam olarak aydınlatılamamış baş ağrısı tipidir. Görülme sıklığına nazaran tansiyon, migren ve küme tipi baş ağrıları bu kümesi oluşturur.

(1a) Tansiyon tipi baş ağrısı

Nedeni tam olarak aydınlatılmamış olsa da uzun periyodik bedensel faaliyetler yahut bilgisayar ekranına bakmak üzere fizikî yüklenmeler yahut duygusal gerilimin bu tip baş ağrısıyla bağlı olduğu gösterilmiş ve baş esasını çevreleyen adalelerin olağandışı kasılması sonucu ortaya çıktığı öne sürülmüştür. Toplumda %90 oranında görülen tansiyon baş ağrısı, bayanlarda daha sıktır. Çoklukla gün sonunda başın ve boynun gerisinden başlayan ve başı bant formunda saran basınç, sıkışma hissiyle karakterize olan ve en çok kaşların üzerinde hissedilen ağrıya neden olur. Bu tip baş ağrısı olan hastaların nörolojik muayenesi olağandır. Hasta öyküsünün gerçek ve eksiksiz alınması teşhis koydurur ve ilaç tedavisi uygulanır.

(1b) Migren baş ağrısı

Antik çağlardan bu yana insanoğlunun bildiği ve sık rastlanan bir hastalıktır. Ergenlik sonrası bayanlarda daha yaygındır. Son yıllarda yapılan araştırmalar, nedeninin beyin kabuğunun çok uyarılması sonucu ortaya çıkan bir dizi karmaşık biyolojik olay sonucu beyin sapındaki ağrı çekirdeklerin olağandışı fonksiyon görmesi olabileceğini ortaya koymuştur. Ekseriyetle tek taraflı olan migren ağrısı, hastaların yaklaşık üçte birinde ağrı başlamadan evvel görme bozukluğu, bulantı, kusma, ses ve ışığa hassasiyet üzere bulgular (aura) verebilir. Başın ön kısmında, göz küresi gerisinde yahut bazen başın ardında da hissedilen zonklayıcı stilde 2-48 saat süren şiddetli ağrı tipiktir. Son yıllarda migren tedavisinde kesin tedavisi maksadıyla elektriksel ikaz (stimulasyon) ve şakak atardamarının bağlanması üzere cerrahi teknikler denenmiştir. Hala, değişik ilaç kombinasyonları, migren ataklarının önlemesinde ve atak sırasında en çok başvurulan tedavi seçeneğidir.

(1c) Küme baş ağrısı

Tansiyon ve migren tipi baş ağrısının tersine genç erkeklerde daha sık görülen küme baş ağrısının da nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, insan beyninde biyolojik saatten ve metabolizmadan sorumlu merkez olan hipotalamus’un olağandışı fonksiyonundan kaynaklandığını destekleyen bulgular mevcuttur. Haftalar ve aylar boyunca günün tıpkı saatlerinde başlayan ve 30-90 dakika süren ağrılar, aylar ve yıllar boyunca görülmez; bu nedenle küme sözüyle tanımlanmışlardır. Tek taraflı, göz küresinin etrafında yahut ardında, beğenilen kızarıklık, sulanma ve burun akıntısının da eşlik ettiği ağrı tipiktir. Tedavide, hasta bazında düzenlenen ilaç tedavilerine başvurulur.

(2) İKİNCİL (SEKONDER) BAŞ AĞRILARI

Genel olarak, altta yatan pek çok öteki hastalığın neden olduğu baş ağrıları olarak tanımlanabilirler. Sıralamak gerekirse;

(2a) Baş ve uzunluğundaki damarsal hastalıklara bağlı baş ağrıları

Beyin damar baloncuklarının (anevrizma) ya da yumağının (AVM) kitle tesiri ya da kanaması sonucu ani başlangıçlı ve çok şiddetli baş ağrısı oluşur. Çoklukla, idman sırasında (tuvalette ıkınma, cinsel alaka, ani heyecanlanma ve ağır fizikî iş, vb.) oluşan bu çok şiddetli baş ağrısına, kusma, bulantı, şuur bulanıklığı da eşlik edebilir. Hastanın acil tanısı ve mikrocerrahi tedavi gereklidir. Yüksek tansiyonu olan ve kan inceltici ilaç kullanan kimi hastalarda da spontan beyin kanaması görülebilir; tedavi uygun hastalarda cerrahidir. İnme olarak da isimlendirilen stroke beyni besleyen damarların ani olarak tıkanmasıdır ve baş ağrısı da tabloya eşlik edebilir. Uygun hastalarda, beyin dokusunun rahatlatılması ve baş içi basıncı azaltmak hedefiyle ziyan görmüş beyin dokusunun çıkarılması ameliyatı(dekompresif cerrahi) yapılmalıdır.

(2b) Beyin tümörlerine bağlı baş ağrısı

Yeni başlangıçlı, ilaca dirençli, sabahları daha besbelli, vücut yarısında güçsüzlük, his kusurları ve nöbetle (sara) birlikte görülen baş ağrıları, altta yatan muhtemel bir beyin tümörü (uru) açısından kesinlikle dikkate alınmalı ve bu hastalara nörolojik muayene ve gerekirse beyin görüntüleme (MR ve/veya tomografi) yapılmalıdır. Beyin tümörlerinin tedavisinde, mikrocerrahi rezeksiyon (tümör çıkarılması) ana tedavidir. Tedavi şemasına, tümörün histopatolojik tipine ve yerleşimine nazaran radyoterapi ve/veya kemoterapi eklenebilir. Hala, immunoterapi, gen tedavisi, moleküler tedaviler ve tümör aşıları deneysel kademedir.

(2c) Enfeksiyonlarla bağlantılı baş ağrıları

Sistemik yaygın enfeksiyonlar, kalp kapak hastalıkları, değişik nedenlerle bağışıklık sisteminin zayıflaması, damar içi uyuşturucu kullanımı, tedavisi ihmal edilmiş orta kulak enfeksiyonları, diş çürükleri, açık baş yaralanmaları beyin apselerinin esas nedenleridir. Ayrıyeten, kimi durumlarda enfeksiyon odağı beyin zarı altında da oluşabilir; bu duruma subdural ampiyem ismi verilir. Her iki klinik tabloda da hastalar acil olarak ameliyat edilip uygun antibiyotik tedavisine başlanılmalıdır. Beyin zarlarının enfeksiyonu olarak da bilinen menenjit ve beyin dokusunun yaygın enfeksiyonu olarak tanımlanan ensefalittablosunda ise yalnızca antibiyotik tedavisi uygulanır.

(2d) Beyin omurilik sıvısı birikmesine (Hidrosefali) bağlı baş ağrısı

Beyin dokusunun beslenmesinde, fonksiyonunda ve korunmasında rol oynayan beyin omurilik sıvısı (BOS) saydam renkli ve sukıvamında olup beyin boşluklarında ve omurilik etrafında dolaşır. BOS dolanım yollarındaki tıkanıklara yahut emilimindeki yetersizliklere bağlı olarak, BOS göllenmesi yani hidrosefali (su kafa) tablosunun ortaya çıkmasına neden olur. Baş içi basıncın artmasına bağlı olarak, yaygın ve ilerleyici baş ağrısı görülür. Tedavisi hidrosefaliye neden olan hastalığın (tümör, enfeksiyon, kanama) tedavisine ek olarak birçok durumda, shunt ameliyatı yapılarak fazla BOS bir tüp yardımıyla karın zarının altına tahliye edilir.

(3) KRANYAL NÖRALJİ KAYNAKLI BAŞ AĞRILARI

Baş, yüz, boyun bölgesinin hissini veren ve mimik, çiğneme, konuşma, yutkunma üzere değerli fonksiyonları de sağlayan beyin sapından köken alan sonların tuzaklanmasına, tümör yahut damarsal oluşumların basısına bağlı olarak ortaya çıkan yüz ve baş ağrısı tipidir. Trigeminal nevralji ve glossofaringeal nevralji bu kümede cerrahi tedavi gerektiren en önemli hastalıklardır.

TEKLİF

ANİ YAHUT YENİ BAŞLANGIÇLI, AĞRI KESİCİ İLAÇLARA DİRENÇLİ, SABAHLARI DAHA BESBELLİ, KUSMA, B
ULANTI, GÜÇSÜZLÜK, HİS KUSURLARI, İSTİKRAR BOZUKLUKLARI VE NÖBET (EPİLEPSİ) İLE BİRLİKTE GÖRÜLEN BAŞ AĞRILARI OLAN HASTALAR BEYİN CERRAHLARI TARAFINDAN KESİNLİKLE DEĞERLENDİRİLMELİDİRLER.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir