Kafa travmalarında tedavi yaklaşımları

Beyin yerleşim olarak sıvı bir boşluk içerisinde etrafında hayli güçlü ve sağlam bir zar katmanıyla çevrilidir. Bu güçlü ve sağlam zar katmanının dışında tekrar baş kemikleriyle daha korunaklı halde bulunur. Yani beyin kapalı bir kutunun içerisinde sabit basınçlı istikrarlı halde bulunur. Günlük her beşerde beyin omurilik sıvısı dediğimiz bu sıvı ortalama 400-500 cc. yapılır ve emilir. Yani bu sıvı kendi içerisinde devir-daim yapar. Bu istikrarlı boşlukta beyin beyincik beyin sapı omurilik organlarımız birbiriyle bağlı olarak sabit durur. Baş travmalarında her ne halde olursa olsun örneğin sert bir cisimle vurma, çarpışma, düşme, trafik kazası, kesici delici aletle yaralanma, ateşli silahla yaralanma üzere durumlarda baş içerisinde beyin ve bağlantılı organlarda ve beyin omurilik sıvısındaki bu istikrar bozulur. Bu istikrar travmanın haline şiddetine travmanın yerine nazaran farklılıklar gösterir. Örneğin kolay bir baş travmasından sonra yalnızca birkaç gün devam eden başağrısı dışında bulgu görülmezken önemli bir baş travmasından sonra vefatlar olabilir.

1. Baş travmalarını üç formda kolay orta ve ağır seviyede olmak üzere sınıflandırabiliriz. Bize başvuran kafa travmalı her hastaya kesinlikle görüntüleme prosedürlerine başvuruyoruz. Birinci etapta bilgisayarlı beyin tomografi çekip sonucunu çabucak değerlendirebiliyoruz. Tomografi sonucuna nazaran olağan olarak gördüğümüz durumlarda tekliflerde bulunarak hastalarımızın birinci müdahalelerini yaptıktan sonra konutlarına yollayabiliriz. Bilhassa çocuklarda ve yaşlılarda baş travmalarından sonra daha önlemli olmak gerekir. Takipleri hastanede olması daha uygun olur. Baş kemiklerinde kırık çatlak olduğu durumlarda şayet beyefendisine bası yapan kesimli yoksa yeniden takip ediyoruz. Birtakım küçük kanamalar şayet kişinin nörolojik durumu düzgünse ve beyefendisine bası yapmıyorsa yeniden takip ediyoruz.Cerrahi müdahale yaptığımız durumlar; baş içerisinde beyefendisine bası oluşturan modüllü kırıklar, beyin zarının üstünde baş kemiği ile beyin zarı ortasındaki bası yapan kanamalar, beyin zarı altındaki kanamalar beyin içerisindeki kanamalar ve delici kesici alet yaralanmalarındaki beyin hasarları ,ateşli silahla oluşan yaralanmalardır.

Ameliyat etmemizin birinci hedefi beyin üzerindeki ve içerideki basıncı azaltmak, baskıyı kaldırmak ve oluşan hasarı en aza indirgemeye çalışmaktır. Bilhassa ateşli silahla yaralanmalarda travma biçimi çok farklı olabilir. Yakın atış, uzak atış, silahın cinsi, kafatasına giriş yeri çıkışı varsa çıkış yeri çok değerlidir. Oluşturduğu hasar bunlara nazaran değişir. Tanjansiyel değimiz çarplazlayan ateşli silah yaralanmalarında ömür talihi yok denecek kadar azdır. Merminin beyin tabanındaki damar yapısını parçalaması durumunda beyin sapı dediğimiz hayati organı hasara uğratması durumunda hayatla uyuşmaz. Öbür durumlarda mermi birebir taraftan girip çıktıysa örneğin kafatasının sağ yarısından girip birebir yerden yakın bir yerden çıktıysa hayat talihi daha yüksektir. Beynin sol yarımküresi baskın yarımküredir. Sol yarımküre konuşma ve manaya merkezinin denetimini sağ kol ve bacağımızın denetimini sağlar. Bu yüzden sol yarımkürede oluşan hasarlarda daha önemli sekeller bırakır. Beynin sağ yarımküresi de sol kol ve bacağımızın denetimini sağlar. Bu bölgede oluşan hasarlarda konuşma ve manaya genelde etkilenmez lakin sol kol ve bacak felç olabilir.

Hasarın şiddetine yerine nazaran yaptığımız cerrahi müdahale değişir.Ateşli silahla yaralanmalarda oluşan beyin hasarı merminin trasesi boyunca oluşan kanamadır. Genelde girişi deliğindeki tüm kemik kesimleri beyefendisinin içerisine sürüklenir beyin zarı yırtılır ve bir yanma tesiriyle birlikte parçalıyıcı tesir oluşturarak hasar oluşturur. Öncelikle mermi giriş deliğinin etrafı geniş bir formda kemiklerle birlikte açılır. Basıncı düşürmek için birçok vakit hayati tehdit eden durumlarda bu kemiği yerine koymadan karın boşluğuna ciltaltına koyup hayati tehlikeyi atlattıktan sonra tekrar kemiği yerine koyabiliyoruz. Beyin zarı açıldıktan sonra hasarlı beyin dokusu kanama ile birlikte temizlenir. Basıncı azaltmak için bazen beyin zarı da açık bırakılabilinir yahut sentetik yamalarla geniş kapatılır. Oluşan hasarı olağan beyin dokusuna ziyan vermeden onardıktan sonra baş içerisindeki basıncı düşürmeye yönelik süreçler yaparız.

2. Ateşli silah yaralanması yahut diğer sebeplerle oluşan travmalarda hasarın şiddetine nazaran farklı bulgular ortaya çıkabilir. Doktorlar ortasında bu nörolojik durumlarda kullanılan çeşitli skalalar vardır. Derecelendirmeler yapılır. Muayene sırasında hastanın göz açmasına konuşup konuşmamasına ve komutlara uyup uymamasına nazaran ağır koma durumundan olağan her fonksiyonu yapan hastaya kadar sınıflandırılır. Hastanın hastaneye başvurduğu sıradaki durumu ilerisi için yol göstericidir. Ağır komadaki ve teneffüsü kâfi olmayan, koma halinde olup kısmen teneffüsü olan, orta ağır durumda olan hastalar ağır bakım ünitelerinde takip edilir. Hastaya ameliyat yapılsın yahut yapılmasın nörolojik tablo ile birlikte bilgisayarlı beyin tomografisi beyin MRG ile birlikte baş içi basıncı olağan düzeylerde tutmak değerlidir. Bu basıncı düşürmek için cerrahi dışı yollarla ilaçlarla denetim sağlanmaya çalışılır. Beyin işlevlerini en aza indirmek için uyutucu ilaçlar vermek de bu basıncı düşürmeye yöneliktir. Zira dışarıdan ikaz alan beyin daha fazla güce gereksinim duyar ve baş içi basıncı yüksebilir. Bu yüzden denetimli uyutup denetimli uyandırarak basınç istikrarı sağlanmaya çalışılır. Bu süreçte ağır komadaki hastalar zati dışarıya reaksiyon veremeyeceği için uyutucu ilaçlar verilmez. Ancak hafif komadaki hastalar kademeli olarak uyandırılırlar.

3.Ameliyatın muvaffakiyetini etkileyen faktörlerin birincisi travmanın beyin üzerinde yaratmış olduğu tahribatın şiddeti ve yeridir. Tahribat çok yüksekse cerrahi müdahale yapılsa bile hastanın yarar görmesi zordur.Hafif ve orta şiddetteki yaralanmalar ameliyattan önemli yarar görürler. Beyinde hasar oluşturduğu yer de çok kıymetlidir. Biz cerrahların birinci yaptığı süreç beyin üzerindeki baskıyı kaldırmaktır. Hasarlı beyin dokusunu düzeltme üzere bir bahtımız yoktur. Kimi yaralanmalarda kalıcı yahut süreksiz felçler, konuşma bozuklukları, manaya bozuklukları, duyusal kusurlar(görme, işitme,tat alma vb.) ortaya çıkabilir. Bilhassa ateşli silah yaralanmlarında bu tahribatlar çok yüksek seviyede olabilir. Örneğin mermi kol ve bacak denetimini sağlayan beyin dokusundan geçmişse ve hasara uğratmışsa bizim ameliyatla bu beyin dokusunu canlandırma üzere talihimiz yoktur.

4- Ateşli silahla yahut travmalarla oluşan beyin hasarlarında birinci müdahale yaşamsal işlevleri geri getirmeye yöneliktir. Ağır bakım sürecinde enfeksiyon, ortaya giren öbür sebebler ek hastalıklar da hastayı tehdit edebilir. Baş içi basıncı olağan düzeylere dönen hasta hayati tehlikeyi atlattıktan sonra ek problemler çıkmaz ise ağır bakımdan çıkabilir. Bu süreç hastadan hastaya travmadan travmaya nazaran değişir. Birtakım hastalar 3-5 gün kimi hastalar aylarca hatta yıllarca ağır bakımda takip edilirler. Hastanın şuuru açık komutlara uyuyorsa bundan sonraki nörolojik tablonun durumuna nazaran tedavi yönlendirilir. Örneğin kol ve bacak kuvvetsizliği felç gelişen şahıslarda bu süreç fizik tedavi rehabilitasyon sürecidir.

5- Felç birtakım şahıslarda kalıcı olabilir birtakım şahıslarda düzelmesi aylar yıllar sürebilir. İki yıllık süreçte düzelme olmazsa artık düzelmeyeceği manasına gelir. Konuşma
ve anlamanın bozulması da tıpkı halde takviye tedavisi ile denetim altına almaya çalışılır. Lakin birçok hastada kalıcı sekeller maalesef ömür uzunluğu devam eder.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir