Otizm

Otizm, ömrün birinci 3 yılında ortaya çıkan şiddetli ve ağır farklılık gösteren bir gelişim bozukluğudur. Bu nörolojik bozukluğun etkilediği alanlar, olağan gelişmekte olan toplumsal etkileşim ve irtibat hünerleridir. Otizmi olan çocuk ve yetişkinler, kelamlı ve kelamsız bağlantıda, toplumsal etkileşimde ve oyun aktivitelerinde zorluk çekerler
Otizm, Yaygın Gelişim Bozukluğu’ nun altındaki 5 bozukluktan biridir. Başkalarını saymak gerekirse; Asperger Bozukluğu, Rett Bozukluğu, Çocukluk Dezintegratif Bozukluk (CDD), Belirlenmişin Dışındaki Yaygın Gelişm Bozuklukları (PDD-NOS) . Bu bozuklukların hepsi APA’nın DSM-IV-TR tarifleriyle bulunmaktadır. 
Otizmin Sebepleri
Otizmin, tek bir sebebe bağlı olmasa da beyin yapısındaki olağandışı yapıdan ve işleyişten kaynaklandığı kabul edilmektedir. Beyin taramaları, olağan ve otistik çocuk beyinleri ortasındaki yapı farklılığını açıkça gözler önüne sermektedir. Birçok değişik teorinin araştırmacıları, bu farklılığın sebebinin kalıtımla, genetikle yahut medikal sorunlarla bağlantılı olup olmadığını araştırmaktadır. Birçok ailede, otizmin yarattığı birtakım yetersizliklerin değişik biçimlerde görülmesi, bu bozukluğun genetik tesirlerinin olması ihtimalini güçlendirmektedir. Tek bir genin otizme sebep olduğu belirlenememişse de, gen kodlama birleşenlerindeki düzensizliğin kalıtımsal olup olmadığı hala araştırılmaktadır. Birtakım çocukların otizime yatkın olarak doğduğu ispatlanmış olsa da, araştırmacılar hala tek bir tetikleyici faktörün otizme sebep olabileceği konusunda hemfikir olamamışlardır. 
Otizme sebep olan genetik faktörleri araştıranların yanısıra, başka araştırmacılar da hamilelik sorunları, çevresel faktörleri örneğin virüsel enfeksiyonları, metobolik dengesizlikleri yahut etraftaki ziyanlı kimyasalları da incelemektedir.
Otizme, kimi medikal durumları olan insanlarda daha sık rastlanmaktadır. Örneğin, Fragil x (kırılgan x) sendromu, , tüberoz skleroz*, konjenital rubella-doğumsal kızamık ve PKU bunlardandır. Birtakım ziyanlı unsurlar, hamilelik esnasında alındığında otizm riskini arttırabilmektedir. 2002 yılında yapılan Toksik Atıklar ve Kayıtlı olan Hastalıklar (ATSDR) isimli konferansta ziyanlı kimyasal atıkların, otizmle tam manasıyla kontağı olmadığına dair deliller sunulmuştur. Fakat, bu mevzudaki araştırmalar epeyce kısıtlıdır ve daha çok araştırmaya gereksinim vardır. Bir öteki soru olan MMR aşısı ve otizm ortasındaki alaka hala tartışılmaktadır. 2001 deki, İlaç Ensitüsü tarafından yapılan araştırmanın sonucunda, bu bağ reddedilse de, bu bahiste da daha çok araştırmaya gereksinim vardır. 
Sebebi her ne olursa olsun, açıkça görünen şu ki çocuklar otizm ve PDD ile yahut bu hastalıkları geliştirme riski ile doğuyorlar. Bunların sebebi makus annne-babalık ile bağlanamaz. Otizm bir ruhsal hastalık da değildir. Otizmli çocuklar , bu türlü davranmayı seçmemiş, ele avuca sığmaz çocuklardır. Bunun yanısıra, bugün hala otizme sebep olabilecek ruhsal faktörler bilinmemektedir.
*İyi huylu urlar, gelişme geriliği, nöbetler, görme kusurları ve zeka geriliği ile tanımlanan otozomal baskın kalıtsal bir hastalık.
Otizmin Görülme Sıklığı
Otizm en sık görünen Yaygın Gelişim Bozukluğudur. Yaklaşık olarak 1,000 bireyde 2 ile 6 kişiyi etkilemektedir (Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezi,2001). Bu sayıların giderek artış gösterdiği saptanmıştır.
Bütün dünyada tutarlıklık gösteren sonuçlara nazaran otizm, erkeklerde kızlara nazaran 4 kat daha yaygın görülmektedir. Ayrıyeten, ırk, köken, toplumsal hudutlar, ailenin geliri, hayat usulü ve eğitim derecesi otizmin oluşmasında tesirli faktörler değildir.
Otizm Öndeğerlendirme Ölçeği 1) Çocuğunuz gözünüze 1-2 saniyeden fazla müddet bakar mı?
Evet/Hayır

2) Çocuğunuz istediği bir şeyi göstermek için işaret parmağını kullanır mı? 
Evet/Hayır

3) Çocuğunuz size göstermek, paylaşmak üzere objeleri size getirir mi?
Evet/Hayır

4) Çocuğunuz isteklerini kelamlı olarak anlatabilir mi?
Evet/Hayır

5) Çocuğunuz etrafındaki bireylerin ona ne demek istediğini anlayabiliyor mu?
Evet/Hayır

6) Çocuğunuzun konuşması (eğer varsa) yaşıtlarınınki üzere midir?
Evet/Hayır

7) Çocuğunuz gördüğü ya da sizin istediğiniz hareketleri taklit edebilir mi?
Evet/Hayır

8) Çocuğunuz evcilik çeşidi oyunlar oynar mı?
Evet/Hayır

9) Çocuğunuz öbür çocuklarla ilgilenir, onlarla birlikte olmak ister mi?
Evet/Hayır

10) Çocuğunuzun “tanıdığı kişi”, “yabancı kişi” ayırımı yapar mı? 
Evet/Hayır

11) Çocuğunuz yeni durumlarla ilgilenir, merak eder mi?
Evet/Hayır 

12) Çocuğunuzun davranışlarının manasını çözmek çoğunlukla mümkün müdür?
Evet/Hayır

* Soruların birçoklarına “hayır” cevabını verdiyseniz bir uzmanla görüşmenizde fayda olabilir. 

Otizm Tanısı
Otizmin tıbbi bir testi bulunmamaktadır. Tam olarak teşhisi şahısların irtibatlarının gözlemlenmesine dayanmalıdır. Bunun yanısıra, otizmin birçok belirtisinin öteki hastalıklarla da benzeşmesinden ötürü, kesin bir teşhis için birtakım tıbbi testlere de ihtiyaç duyulmaktadır.Tek ve kısa bir müşahede de kişinin kabiliyetleri ve davranışları hakkında yanlışsız bir fotoğraf çizmeyecektir. Ailesel yahut kişi ile ilgilenen bireylerin vereceği bilgiler ve gelişimsel geçmişi, kesin bir tanımlamayı oluşturmadaki değerli modüllerdir. Birinci bakışta, kimi otizmli bireyler zeka geriliğine, davranış bozukluklarına, duyma sorunlarına ve alışılmadık davranışlara sahipmiş üzere görünebilirler. Bu tip durumlar otizmle birlikte görülse de öbür durumlardan ayırımı yapmak ve erken teşhiste bulunup gerekli eğitim ve tedavi metotlarının uygulanması gerekir. Erken Teşhis
Araştırmalar, erken teşhisin otizmi olan bireylerde besbelli düzgüne gidişlere neden olduğunu göstermiştir. Erken teşhis edilmiş çocuk, özel hazırlanmış programlardan daha erken yararlanmaya başlayacağından daha tesirli sonuçlar alacaktır.
Teşhis Prosedürleri
Otizmin karekteristik özellikleri bebeklikte (18-24 aylık) bazen belirli olsa da, çoklukla erken çocuklukta (24 aydan 6 yaşına kadar) kendini gösterir. Doktora denetime gittiğinizde, bebeğinizin gelişimini anlamak için, ‘gelişim taraması’ yapabilir. Amerika’daki Ulusal Çocuk Sıhhati ve İnsan Gelişimi Ensitüsü (NICHD) tarafından yapılan listeye nazaran, çocuğun 5 ana davranışında otizm araştırması yapılmaktaktadır:
– 12 aylıkken heceleme yoktur
– 12 aylıkken hiç mimik yoktur
– 16 aylıkken tekli sözler söylememiştir
– 24 aylıkken kendi başına ikili söz kümesi oluşturmamıştır
– Rastgele bir yaşta dilsel yahut toplumsal maharetlerde kayıp yaşanmıştır
Bu beş unsurdan rastgele birine sahip olması çocuğunuzun otistik olması demek değildir. Bu bozukluk çok çeşitli özelliklere sahip olabilir; bu sebeple değerlendirmenin çeşitli alanlardan, örneğin nörolog, psikolog, gelişim pediyatristi, konuşma/dil terapisti ve ile uzmanlık alanı otizm olan ilgili profesyoneller tarafından ele alınması gerekmektedir.
Otizm teşhisini koyabilmek için tek bir davranış yahut irtibat testi yoktur. Teşhis koymada birçok değişik tarama yollarından yararlanılır.
1. CARS DERECELENDİRME SİSTEMİ (Çocukluk Otizmi Derecelendirme Ölçeği
):
 1970’de geliştirilen sistem, davranışların gözlemlenmesine dayanır. Çocukların, öteki beşerlerle münasebetleri, bedenlerini kullanmaları, değişikliğe adaptasyonları, yanıtları dinlemeleri, kelamlı irtibatları profesyoneller tarafından 15- puanlı ölçek ile kıymetlendirilir. 
2. CHAT ( Küçük Çocuklar için Otizm Tarama Listesi): Simon Baron- Cohen tarafından geliştirilen bu soru listesi, 18 aylık kadar küçük çocukları incelemede kullanılır. İki kısımdan oluşan soru formu içerir. Bir tanesi anne-baba, oburu de çocuğun tabibi içindir.
3. OTİZM TARAMA TESTİ: 40 husustan oluşan testte, 4 yaş ve daha üzeri çocukların irtibat maharetleri ve toplumsal yapıları kıymetlendirilir.
4. İKİ YAŞ İÇİN TARAMA TESTİ: Üç ana alana, oyun, motor hareketleri, taklit etme ve dikkat toplama alanlarına bakılarak, iki yaş altındaki çocuklarda otizm dataları olup olmadığı anlaşılır. 
Uzmanlarla Konsültasyon
Siz yahut çocuğununuzun hekimi otizimden şüphelenirseniz, çocuğu bu mevzuda uzmanlaşmış birinin görmesi gerekir. Bu gelişim uzmanı, psikolog yahut psikiyatrist olabilir. Bu profesyoneller, çocuğunuzu belirlenmiş alanlarda teste ve gözleme tabi tutacaklardır. Değişik alanlarda uzmanlaşmış olan bu bireyler, bir kıymetlendirme ekibi halinde tedavi programı hazırlayacaktır.
Bu mevzuda aile ve uzmanların iş birliği içinde çalışması çok kıymetlidir. Zira, uzmanlar, çocuğun eğitim seçenekleri için tavsiyeler vermede kendi tecrübe ve bilgilerinden yararlanırken, siz de çocuğun yapabilecekleri ve muhtaçlıklarını hakkındaki bilginizden yararlanacaksınız. Tedavi programlarında aile ile uzmanlar ortasındaki irtibat, çocuğun gelişimini izlemede çok kıymetli bir yer fiyat. Uzmanlarla çalışmada birkaç kıymetli noktayı vurgulayacak olursak:
Bilgilenin: Bakımında faal rol oynayacağınız için, çocuğunuzun yetersizlileri hakkında öğrenebildiğiniz kadar çok şey öğrenmeye çalışın. Uzmanlar anlamadığınız tabirler kullandığında, onlardan bunları açıklamalarını isteyin.
Hazırlıklı olun: Tabiple, terapistle ve okul çalışanıyla görüşmeye giderken hazırlıklı olun. Merak ettiklerinizi ve sorularınızı yazın, karşılıkları not alın.
Organize olun: Birçok aile, çocuklarının teşhis ve tedavisi hakkındaki ayrıntıları tertipli bir biçimde not eder.
Bağlantı: Güzel yahut makus, lakin uzmanlarla kesinlikle açık bağlantısı sağlayın. Şayet uzmanla, onun verdiği tavsiye hakkında hemfikir değilseniz, bilhassa nedenini sorun.
Teşhis Konulduktan Sonra
Ekseriyetle, teşhisin konulmasının çabucak sonrasında , aile için karmaşıklık, kızgınlık ve hayalkırıklığı üzere hisler zorluklara sebep olabilir. Bunlar olağan hislerdir. Ama hayat otizm teşhisinden sonra da devam ediyor. Hayat otistik bir çocuk için ve onu tanıma ayrıcalığına sahip olan bireyler için denemeye bedel olabilir. Bunu kabul etmek her vakit çok kolay olmasa da, çocuğunuza yaşadığı dünyayı değişik bulmayı ve oranın sevilebilir bir yer olduğunu öğretebilirsiniz.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir