PANİK ATAK ve PANİK BOZUKLUĞU

Panik atak, günümüz kurallarındaki gerilim düzeyinin artmasından ötürü çabucak hemen herkesin
hayatında bir defa geçirdiği bir atak haline geldi.

Panik atak, 10 dakika üzere kısa bir vakit diliminde şiddetinin en üst seviyeye çıktığı ve kişinin
“öleceğini” zannettiği ruhsal bir ataktır. Kişi, kendi sıhhatini tehdit edebilecek iç yahut dış bir tehdit
algılar. Bu iç tehditler rastgele kolay bir sebepten ötürü kişinin ansızın başının ağrıması, midesinin
bulanması, kalp ritminin bozulması üzere bedensel duyumlar olabilir. Dış tehditler ise kişinin içinde
bulunduğu ortamdaki rastgele ani ve olumsuz bir değişimdir; zelzele, birdenbire ortaya çıkan gürültülü
bir ses, hatta kalabalık bunlardan biri olabilir. Bu tehditler karşısında kişinin birinci aklına gelen niyet
“Eyvah başıma makûs bir şey gelecek! Bayılacağım/kalp krizi geçireceğim/öleceğim”dir. Yani
anlaşılacağı üzere, kişi iç yahut dış tehditleri zihninde felaketleştirir ve bu tehditleri kendi varlığını ve
hayatını tehlikeye atacak/bitirebilecek bir sonuca bağlar. Böylelikle zararsız bir uyaran kişinin panik
atak geçirmesine sebep olur.

Atak esnasında kişinin ellerinde-ayaklarında karıncalanma/uyuşma, mide bulantısı, abdominal gerilim denilen mide huzursuzluğu/spazmları, baş dönmesi, nefes darlığı, kendinden geçme ve kendine yabancılaşma (depersonalizasyon), terleme ve “Bana berbat bir şey oluyor” niyeti ortaya çıkar. 10 dakika içinde en üst seviyeye ulaşan atak, hiçbir müdahale olmadan dahi bizatihi geçebilir, fakat atak sonrasında bedenin birdenbire terlemesi, kasılma ve gevşemesinden ötürü kişi kendisini çok yorgun  hisseder.

Bir sefer atak geçiren bir kişi, ilerleyen vakitlerde yeni ataklar geçirmeye hiç atak geçirmemiş bir
şahsa nazaran daha yatkındır. Bu yatkınlığın sebebi ise büsbütün ruhsaldır. Bir sefer atak deneyimlemiş bir kişi, tekrar atak geçireceğinden kaygılandığı için en ufak bir bedensel değişimi panik atak olarak yorumlayabilir ve bu çıkarım kişinin yeni bir atak geçirmesine sebebiyet verebilir.

Buna psikolojide beklenti anksiyetesi (kaygısı) diyoruz; yani kişi yeni bir panik atak geçireceği beklentisi içinde olduğu için kaygılanmaktadır.

Anlaşılacağı üzere, panik atak ile ilgili telaş bir kısır döngüdür. Kişi atak geçireceği için kaygılanır, bu
tasa ona atak geçirtir ve yenileyen atak kişinin güzelce kaygılanmasına sebep olur. Pekişen ağır
telaşlar ise kişinin tekrar bir atak geçirmesi için yer sağlar. Birden fazla yineleyen atak geçiren
bireyler psikoloji lisanında panik bozukluğu ismi verilen ruhsal bir rahatsızlığa sahip olurlar.

Pekala, panik bozukluğu ile kişi nasıl başa çıkabilir?

Günümüzde birçok kişi, panik bozukluğu için ilaç tedavisi almaktadır. Uzman tabip nezaretinde,
tavsiye edilen ölçüde ilaç kullanımı kişiyi rahatlatabilir lakin kalıcı değişim için ilaç tedavisinin yanı sıra psikoterapi dayanağı koşuldur. Psikoterapiler sayesinde kişi, ilacı bıraktığında dahi panik atak
geçirmeyebilir ve en değerlisi ağır telaş durumu ile nasıl baş etmesi gerektiğini öğrenerek uzun
vadede kendi psikologu olur.

Psikoterapiler ortasında panik bozukluğu için aktifliği bilimsel yayınlar ile kanıtlanmış olan terapi
sistemi bilişsel davranışçı terapidir. Bu terapi yöneliminde, kişinin zararsız uyaranlara verdiği
felaketleştirilmiş manalar üzerinde çalışılarak bilişsel (düşünsel) yine yapılandırma sağlanır.
Bununla birlikte yineleyen atakların önüne geçebilmek için atak geçirmeye atfedilen fecî ve
ağır çıkarımlar üzerinde de durulur. Kişinin bir daha atak geçirmesi halinde en berbat senaryoyu düşünmesi ve aslında en makus senaryoda dahi kendi sıhhatini tehlikeye atacak rastgele olumsuz bir durum olmadığı ile yüzleştirilir.

Şayet kişi muhakkak bir ortamda (örn: kalabalık ortamlar, hastane, toplu taşıma araçları vs.) atak
geçiriyorsa, bu ortamlardan kaçınır. Lakin şu bilimsel bir gerçektir: sizi atağa iten ortamlardan
kaçmak kısa vadede sizi rahatlatabilir, lakin uzun vadede atak geçirmeye yönelik korkunuzu pekiştirir.

Bu doğrultuda terapilerde, kalıcı davranış değişikliği gerçekleştirebilmek için kişi kendisini hazır
hissettiğinde onu atağa sokabilecek ortamlara girmesi teşvik edilir. Bu ortamlarda iken terapi
seanslarında üzerinden geçilen olumlu alternatif kanıları tekrarlaması istenir. Bu tip davranışsal
ödevler tekrarlanarak, kişinin tekrar atak geçirmekten kaygılanmaması sağlanmış olur.

Hem düşünsel hem de davranışsal açıdan yine yapılandırılmış şahıslar, panik bozukluğunu yenebilir .ve ömürleri boyunca bir daha hiç atak geçirmeyebilirler.
Unutmayın;
Panik atak size kalp krizi geçirtmez. Sizi bayıltmaz, sizi felç etmez. Sizi öldürmez de. Lakin siz bir
psikoterapi dayanağı almadan en ufak nötr bir uyaranı dahi felaketleştirerek kendinizi kalp krizi
geçireceğinize, bayılacağınıza, felç geçireceğinize ve öleceğinize inandırabilirsiniz!

Hakikaten kendinize bunu yapıp negatif sonuçlarına katlanacak kadar vaktiniz, gücünüz var mı?..

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir