Stres ve Başa Çıkma Yöntemleri

Gerilim kişinin, tehdit edici bir durum ve/veya olay karşısında bedensel ve ruhsal olarak zorlanmasıdır. İnsan sistemi duygusal, zihinsel ve bedensel bir bütünden oluşur ve bir iç istikrarı vardır. Bu iç istikrar bazen karşılaşılan durumlar ve yaşanan olaylarla birlikte bozulmaya başlar. Kişi tekrar dengeyi sağlamaya çalışır ve böylece gerilim ortaya çıkar. Yani iç istikrarın bozulması durumunda kişinin yine dengeyi kurmaya çalışmasına gerilim denir. Dengeyi bozan her şey, onu yine kurmayı sağlayacak yeni bir süreci başlatır, bu sürece gerilim ismi verilir. 

Her türlü değişim, her yeni hayat olayı, her yeni durum, her gelişimsel evre, yani, mevcut dengeyi bozan her şey bünye için bir gerilim kaynağı olabilir. Doğum, mevt, boşanma, evlenme, okul değişikliği, işten atılma, terfi, yeni bir kente taşınmak, para kaybetme, kazanma üzere..

Gerilime sebep olan rastgele bir durum ya da olay karşısında kişi kaybettiği dengeyi ve ahengi tekrar sağlayabilmek için basamaklı bir reaksiyon sistemi geliştirir:

1. Alarm evresi: Bu kademede kişinin bünyesi alarm durumuna geçer. Gerekli kimyasal ve hormonal değişiklikler gerçekleşir ve bu sayede kişi, “savaş” ya da “kaç” reaksiyonlarından biri için hazır duruma gelir. Gerilim kaynağı ile yüzleşmek, gayret etmek ve savaşmak için ya da gerilim kaynağından kaçmak için harekete geçer.
2. Direniş evresi: Bünye gerilim kaynağını ortadan kaldırmak ya da onun yarattığı etkiyi ve ziyanı azaltmak, baş etmek için gayretler ve bir istikrar, ahenk kurmaya çalışır. Bünye yorgunluk, uykusuzluk, sistemsiz beslenme vb şartlara ahenk sağlamak için öz kaynaklarını fazla kullanarak direnmeye çalışır.
3. Tükeniş evresi: Direniş evresinde da gerilime sebep olan olay ya da durumu ortadan kaldırılamazsa ya da onunla bir istikrar ve ahenk sağlanamazsa, kişinin fizikî, zihinsel ve duygusal kaynakları yetmemeye başlar. Böylece tükenme ve dağılma oluşur. Bünye bu kademede gerilime sebep olabilecek yeni durum ya da olaylara karşı daha açık  hale gelebilir.  Fiziksel ve ruhsal sorunlara karşı direnci düşer.

Gerilim Reaksiyonları:
Kolay sinirlemek, sorumluluktan kaçma, karamsar olmak, denetimi kaybetme ve boğulma hissi, zihni dinlendirmede zorluk, yalnız, bedelsiz ve depresif hissetme, korku, odaklanma meseleleri, kararsızlık, unutkanlık ve düzensizlik iştah değişiklikleri, artan alkol ya da sigara kullanımı, tırnak yeme, ayak ya da bacak sallama, düşük güç, baş ağrısı, mide rahatsızlıkları, kas ve göğüs ağrıları, süratli kalp atışı, sık soğuk algınlığı, uykusuzluk, cinsel ilgi kaybı ya da fonksiyon bozukluğu, soğuk yahut terli eller-ayaklar, kulakta çınlama, titreme, ağız kuruluğu, yutma zahmeti, çenede kitlenme, diş gıcırdatma vb üzere..
Gerilimle Başa Çıkma Yolları:
İnsanı gerilime sokan faktörler ve uğraş teknikleri bireyden bireye nazaran değişiklik gösterse de genel olarak; gerilimle başa çıkabilmenin en temel yollarından biri kendinize olumlu kaynaklar yaratabilmektir. Düzgün hissetmeniz için kendinize bir alan açmak ve sizi güzel hissettirecek şeylere nizamlı bir formda vakit ayırın. Şayet kaideler uygunsa yaratıcılığa ve esnekliğe müsaade verin, işinize, uğraşınıza kendinizden bir şeyler katma çalışın.
Beslenmenize dikkat edin. Çeşitli aktivite ve cümbüşlere vakit ayrın. Keyif veren bir aktivitede bulunmak, antrenman yapmak, bedeni fizyolojik olarak tertibe sokar, zindelik ve güç artar. Bu sayede gerilim hormonlarından kurtulmak daha kolay hale gelir.
Yemek ve uyku sisteminize ve dinlenme molalarınıza itina gösterin. Kahve, çay, kola üzere içecekler gerilimi arttırır. Bitki içecekleri, meyve sularını daha çok tercih edin. Gereksinim duyduğunuz anda kesinlikle dinlenin, kısa molalar verin. 
Gerilime sebep olan, düşünülmesi, tekrar gözden geçirilmesi gereken şeyler olabilir. Bu nedenle içinde bulunduğunuz durumu, bunun sizde sebep olduğu yükü, sorumluğu ve  hissettirdiklerini gerçekçi bir biçimde ortaya koyun ve düşünün.  Neleriz sizde gerilime sebep olduğunu ve bunlara karşı verdiğiniz fizikî ve duygusal reaksiyonlarınızı tespit edin. Sizi gerilime sokan şeyi değiştirebilir ya da onu büsbütün ortadan kaldırabilir misiniz, düşünün.
Muhtaçlık duyduğunuzda yardım ve dayanak istemek konusunda kendinizi rahat hissedin. Ağır gerilim altındayken aldığınız ya da alacağınız kararlar konusunda etrafınızdan fikir almaya çalışın. Şayet mümkünse bu kıymetli ve büyük kararları gerilim altındayken almayın.

Bir arada olmaktan keyif aldığınız bireylerle vakit geçirin. Bu bireylerle fikir alışverişinde bulunmak, aktiviteler yapmak  ilişkilerinizi ve etrafınızla olan etkileşiminizi güçlendirir.

İmkanlar dahilinde şayet mümkünse tatil yapmaya çalışın. Kısa bir müddetliğine de olsa içinde bulunduğunuz yerden ve durumdan uzaklaşmak, güç ve güç toplamanıza, yenilenmenize yardımcı olur. Şayet tatile gidemiyorsanız, konutta ya da dışarıda, kendinizi keyifli, huzurlu, inançlı, rahat ve keyifli hissettiğiniz bir ortamda vakit geçirin. Bir müddetliğine cep telefonu, bilgisayar, televizyon üzere araçlardan uzak durup, kendinizle kalmaya itina gösterin. 

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir